Het hangt af van wat er op het spel staat
Vraag jezelf eerst af: wat gebeurt er als dit antwoord fout is? Maakt het niets uit, dan ga je door. Kost het je een klant, een boete of je geloofwaardigheid, dan ga je controleren. Die ene vraag bepaalt hoeveel moeite je steekt in checken.
Een paar voorbeelden van laag risico: een mail laten herschrijven, een idee aanscherpen, een lange tekst samenvatten die je zelf kunt nalezen. Hoog risico: een wetsartikel, een medisch detail, een cijfer in een offerte, een feit dat je doorstuurt naar een klant. Bij die tweede groep is een fout duur, dus daar werk je langzaam.
Vuistregel: schaal je controle mee
Je hoeft niet alles even grondig te checken, dat houdt niemand vol. Schaal je controle met het belang van de beslissing.
- Laag belang. Iets voor intern gebruik dat je zelf kunt beoordelen. Eén keer doorlezen is genoeg.
- Middel. Iets dat naar buiten gaat maar niet kritisch is, zoals een blogtekst. Lees na en check de feiten die erin staan.
- Hoog belang. Een beslissing, een advies of een cijfer met gevolgen. Check de bron, controleer het tegen een tweede bron en leg het langs je eigen vakkennis.
De vier checks
Voor alles wat ertoe doet gebruik je deze vier. Ze kosten samen een paar minuten en halen de meeste fouten eruit.
- Vraag om de bron. "Waar komt dit vandaan? Geef de link." Een echte bron kun je openen en nalezen. Komt er een vage of verzonnen bron, dan weet je dat je verder moet checken. Dit haalt veel hallucinaties eruit.
- Stel een tegenvraag. Vraag het model: "Wat spreekt hiertegen?" of "Klopt dit echt?" Soms corrigeert het zichzelf en zie je waar de twijfel zit.
- Leg het langs een tweede tool. Stel dezelfde vraag aan een ander model of een zoekmachine. Geven ze hetzelfde antwoord, dan word je zekerder. Verschillen ze, dan weet je waar je beter moet kijken.
- Gebruik je eigen vakkennis. Het laatste en beste filter. Voelt iets vreemd of te mooi voor je eigen vak, dan is het dat vaak ook. Jouw onderbuik weet meer dan het model denkt.
Wanneer AI juist betrouwbaar is
Het is niet allemaal wantrouwen. Voor een hele categorie taken is AI prima te vertrouwen, namelijk alles wat je zelf direct kunt beoordelen. Een tekst herschrijven in jouw toon, een opzet maken die jij invult, een lange mail terugbrengen tot de kern. Daar zie je meteen of het klopt, want het materiaal komt van jou.
Het risico zit puur bij feiten die je niet kent en niet checkt. Daar gaat het mis als je het antwoord voor waar aanneemt omdat het zo zeker klinkt. We oefenen dat onderscheid elke week in de community, met echte werkvragen van de leden.
Maak er een gewoonte van
Het mooiste is dat checken na een paar weken vanzelf gaat. Je vraagt automatisch om de bron, je voelt aan wanneer een cijfer raar is, je legt belangrijke dingen langs een tweede bron. Het kost dan bijna geen tijd meer. Wil je beter worden in het opzoeken zelf, lees dan zoeken met AI. Dat helpt je vragen stellen die meteen bruikbare en controleerbare antwoorden geven.